برگزار کننده کلاس های آموزشی
بقاء در طبیعت ( جنگل، کوهستان، دریا، کویر)
برگزار کننده مسابقات چالش در طبیعت
با جوایز نقدی برای نفرات برتر
برگزار کننده تورهای ورزش های هوایی و دریایی
آموزش بقاء در طبیعت؛ راهنمای جامع بقاء در دریا، جنگل، کوهستان و کویر
بقاء در طبیعت یا Survival به مجموعهای از مهارتها و دانشهایی گفته میشود که به انسان کمک میکند در شرایط غیرمنتظره مانند گمشدن، خرابی وسیله نقلیه، تغییر ناگهانی آبوهوا، دور شدن از مسیر، حادثه در دریا یا گرفتار شدن در مناطق دورافتاده، امنیت خود را حفظ کرده و تا رسیدن نیروهای امدادی زنده بماند.
بقاء در طبیعت فقط به ساختن آتش یا پیدا کردن غذا محدود نمیشود. در واقع، مهمترین مهارت بقاء این است که فرد بتواند آرام بماند، خطر را درست ارزیابی کند، آب و سرپناه پیدا کند، از انرژی خود محافظت کند و راه مناسبی برای درخواست کمک ایجاد کند.
شرایط بقاء در دریا، جنگل، کوهستان و کویر کاملاً متفاوت است. در دریا مشکل اصلی میتواند غرقشدن، سرما و کمبود آب شیرین باشد؛ در جنگل گمشدن، رطوبت، حیوانات و آسیبهای محیطی اهمیت بیشتری پیدا میکنند؛ در کوهستان سرما، سقوط، ارتفاع و تغییرات سریع آبوهوا خطرناک هستند و در کویر نیز گرما، کمآبی و فاصله زیاد از منابع امدادی مهمترین تهدیدها محسوب میشوند.
بقاء در طبیعت یعنی چه؟
بقاء یا Survival به معنای استفاده صحیح از امکانات موجود برای حفظ جان، سلامت و توانایی تصمیمگیری در شرایط اضطراری است.
یک فرد آموزشدیده لزوماً کسی نیست که بتواند در چند دقیقه یک پناهگاه پیچیده بسازد یا از طبیعت غذا تهیه کند؛ بلکه کسی است که میداند در یک شرایط اضطراری:
- ابتدا چه کاری انجام دهد.
- چه کاری را نباید انجام دهد.
- چگونه انرژی خود را حفظ کند.
- چگونه آب سالم تهیه کند.
- چگونه از سرما و گرما جلوگیری کند.
- چگونه موقعیت خود را مشخص کند.
- چگونه درخواست کمک کند.
سازمان صلیب سرخ نیز مهارتهایی مانند کمکهای اولیه، ایمنی آب، ساخت سرپناه، تصفیه آب، جهتیابی، علامتدهی و گرهزنی را از مهارتهای مهم بقاء معرفی میکند.
مهمترین قانون بقاء: آرام بمانید
یکی از خطرناکترین واکنشها در شرایط اضطراری، وحشتزدگی است.
فردی که میترسد ممکن است بدون برنامه شروع به دویدن کند، مسیر را اشتباه انتخاب کند، آب خود را سریع مصرف کند یا از یک مسیر خطرناک عبور کند.
بنابراین در زمان حادثه، اولین مرحله این است:
توقف، فکر کردن و برنامهریزی
یک روش ساده میتواند این باشد:
STOP
- S – Stop: توقف کنید.
- T – Think: فکر کنید.
- O – Observe: محیط را بررسی کنید.
- P – Plan: برنامهریزی کنید.
اگر گم شدهاید، لزوماً حرکت کردن بهترین راهحل نیست. در بسیاری از شرایط، ماندن در یک موقعیت امن و ایجاد علامت برای نیروهای امدادی میتواند شانس پیدا شدن را افزایش دهد.
اولویتهای اصلی در بقاء
در شرایط اضطراری باید نیازهای خود را اولویتبندی کنید.
بهطور کلی:
۱. امنیت
ابتدا از خطر مستقیم فاصله بگیرید.
۲. سرپناه
بدن باید از سرما، باد، باران، آفتاب و سایر عوامل محیطی محافظت شود.
۳. آب
کمآبی میتواند به سرعت توان جسمی و قدرت تصمیمگیری را کاهش دهد.
۴. کمک و علامتدهی
باید بتوانید موقعیت خود را به دیگران اطلاع دهید.
۵. غذا
غذا مهم است، اما در بسیاری از موقعیتهای کوتاهمدت، آب و محافظت از بدن اولویت بیشتری دارند.
تجهیزات ضروری برای بقاء
اگر قصد سفر به مناطق دورافتاده را دارید، بهتر است تجهیزات اضطراری را از قبل آماده کنید.
برخی وسایل مهم عبارتاند از:
- آب کافی
- فیلتر یا وسیله مناسب تصفیه آب
- غذای پرانرژی
- جعبه کمکهای اولیه
- چراغقوه یا هدلامپ
- باتری اضافه
- لباس اضافه
- لباس ضدآب
- پتوی نجات
- چاقوی چندکاره مناسب
- طناب و تجهیزات گرهزنی
- فندک یا وسایل مجاز برای ایجاد آتش
- قطبنما
- نقشه
- سوت نجات
- آینه علامتدهی
- تلفن همراه
- پاوربانک
- GPS یا تجهیزات موقعیتیابی
- وسیله ارتباط اضطراری در مناطق فاقد پوشش تلفن همراه
نباید تنها به تلفن همراه متکی بود؛ در بسیاری از مناطق طبیعی ممکن است پوشش تلفن وجود نداشته باشد.
آموزش بقاء در دریا
دریا یکی از سختترین محیطها برای بقاء است؛ زیرا انسان در آن به آب شیرین، سرپناه و زمین دسترسی مستقیم ندارد.
در یک حادثه دریایی، مهمترین هدف این است که فرد:
غرق نشود، گرمای بدن را حفظ کند و موقعیت خود را برای نجات مشخص کند.
خطرات اصلی در دریا
مهمترین خطرات عبارتاند از:
- غرقشدن
- موج و جریان آب
- طوفان
- کاهش دمای بدن
- کمبود آب شیرین
- آفتابسوختگی
- کمآبی
- خستگی
- دور شدن از وسیله یا گروه
- کاهش دید
دمای آب ممکن است حتی در هوای گرم بسیار پایین باشد و قرار گرفتن در آب سرد میتواند باعث هیپوترمی شود.
اگر در آب افتادیم چه کنیم؟
اولین کار این است که وحشت نکنیم.
اگر وسیله شناور یا جلیقه نجات در دسترس است، باید از آن استفاده شود.
شنا کردن بیهدف در آب میتواند انرژی زیادی مصرف کند. هدف اصلی باید حفظ وضعیت شناوری و نزدیک ماندن به وسیله یا گروه باشد، مگر اینکه ماندن در آن نقطه خطر فوری داشته باشد.
اگر فردی از قایق یا شناور به آب افتاد، باید تا حد امکان با وسایل شناور باقی بماند و برای جلب توجه امدادگران علامت ایجاد کند.
اهمیت جلیقه نجات
در فعالیتهای دریایی، جلیقه نجات یکی از مهمترین تجهیزات ایمنی است.
حتی شناگران حرفهای نیز ممکن است در اثر:
- خستگی
- سرما
- موج
- آسیب
- ترس
توانایی شنا کردن خود را از دست بدهند.
بنابراین نباید توانایی شنا را جایگزین تجهیزات ایمنی کرد.
هیپوترمی در دریا
Hypothermia یعنی کاهش خطرناک دمای بدن.
علائم اولیه میتواند شامل:
- لرزش شدید
- ضعف
- بیحالی
- اختلال هماهنگی
- گیجی
- اختلال در صحبت کردن
باشد.
در چنین شرایطی باید فرد را از آب و باد خارج کرد، لباس خیس را در صورت امکان با لباس خشک جایگزین کرد و بدن را به شکل ایمن گرم نگه داشت. منابع NPS نیز خشک نگه داشتن بدن، خروج از باد و تعویض لباس خیس را از اقدامات مهم میدانند.
آب شیرین در دریا
یکی از مهمترین مشکلات بقاء در دریا، دسترسی نداشتن به آب شیرین است.
آب دریا نباید به عنوان آب آشامیدنی مصرف شود.
برای سفرهای دریایی باید از قبل مقدار کافی آب شیرین همراه داشت.
در شرایط حرفهای و امدادی میتوان از تجهیزات نمکزدایی یا شیرینسازی آب استفاده کرد، اما این تجهیزات نیازمند دانش و ابزار مناسب هستند.
آموزش بقاء در جنگل
جنگل از نظر ظاهری ممکن است محیطی پر از منابع به نظر برسد، اما بقاء در آن میتواند بسیار دشوار باشد.
مشکلات رایج عبارتاند از:
- گمشدن
- بارندگی
- رطوبت
- سرما
- حشرات
- حیوانات
- رودخانهها
- زمین لغزنده
- آسیبهای جسمی
- کمبود آب سالم
اولین اقدام هنگام گمشدن در جنگل
اگر متوجه شدید مسیر را گم کردهاید:
توقف کنید.
بدون برنامه شروع به حرکت نکنید.
موقعیت آخرین نقطهای که مسیر را بهطور قطعی میشناختید به یاد بیاورید و نقشه و قطبنما را بررسی کنید.
اگر نمیتوانید مسیر را پیدا کنید، در یک محل نسبتاً امن بمانید و علامت ایجاد کنید.
سازمان پارکهای ملی آمریکا نیز در شرایط گمشدن توصیه میکند فرد آرام بماند، موقعیت خود را تثبیت کند و در صورت امکان با علامتهای قابل مشاهده از هوا، موقعیت خود را مشخص کند.
ساخت سرپناه در جنگل
سرپناه یا Shelter باید هدف مشخصی داشته باشد:
- محافظت از باران
- کاهش اثر باد
- حفظ گرمای بدن
- ایجاد محل استراحت
برای ساخت سرپناه، ابتدا محل مناسب را انتخاب کنید.
از مکانهایی مانند:
- زیر درختان خشک و خطرناک
- مسیر رودخانه
- پاییندست شیبهای ناپایدار
- مناطق مستعد سیلاب
دوری کنید.
سرپناه ساده و ایمن معمولاً بهتر از ساخت سازه پیچیده و زمانبر است.
آب در جنگل
وجود رودخانه، چشمه یا برکه به معنی سالم بودن آب نیست.
آب طبیعی میتواند حاوی باکتریها، انگلها یا آلودگیهای دیگر باشد.
بنابراین آب جمعآوریشده از طبیعت باید با روش مناسب تصفیه یا ضدعفونی شود. روشهایی مانند جوشاندن یا استفاده از فیلتر و مواد ضدعفونیکننده مناسب، بسته به شرایط و دستورالعمل وسیله، مورد استفاده قرار میگیرند.
آیا میتوان از گیاهان جنگلی غذا تهیه کرد؟
این بخش نیازمند آموزش تخصصی است.
نباید گیاهی را فقط به دلیل شباهت ظاهری به یک گیاه خوراکی مصرف کرد.
برخی گیاهان سمی ممکن است بسیار شبیه گونههای خوراکی باشند.
بنابراین:
اگر شناسایی گیاه را بهطور کامل بلد نیستید، آن را نخورید.
در بسیاری از شرایط کوتاهمدت، حفظ آب و انرژی از جستوجوی غذا مهمتر است.
حیوانات وحشی در جنگل
حیوانات وحشی معمولاً زمانی خطرناکتر میشوند که انسان بیش از حد به آنها نزدیک شود یا آنها را غافلگیر کند.
به حیوانات نزدیک نشوید، به آنها غذا ندهید و مواد غذایی را در محل خواب نگهداری نکنید.
در مناطق دارای حیوانات بزرگ باید قوانین محلی و دستورالعملهای محیطبانان را رعایت کرد.
آموزش بقاء در کوهستان
کوهستان یکی از متغیرترین محیطهای طبیعی است.
ممکن است در یک زمان هوا آفتابی باشد و چند ساعت بعد:
- باد شدید
- باران
- برف
- مه
- رعدوبرق
ایجاد شود.
بنابراین بررسی وضعیت هوا قبل از حرکت و همراه داشتن تجهیزات مناسب اهمیت بسیار زیادی دارد.
خطرات اصلی کوهستان
مهمترین خطرات عبارتاند از:
- سقوط
- ریزش سنگ
- بهمن
- سرمازدگی
- هیپوترمی
- ارتفاعزدگی
- گمشدن
- رعدوبرق
- رودخانههای خروشان
- کمآبی
- خستگی
ارتفاعزدگی چیست؟
در ارتفاعات، فشار اکسیژن کاهش پیدا میکند و بدن برای سازگاری به زمان نیاز دارد.
برخی علائم ممکن است شامل:
- سردرد
- تهوع
- خستگی
- مشکلات خواب
- تنگی نفس
باشد.
اگر علائم شدید یا رو به بدتر شدن باشند، ادامه صعود میتواند خطرناک باشد و باید از خدمات پزشکی و امدادی استفاده کرد. صعود تدریجی و سازگاری با ارتفاع از اصول مهم سفر در ارتفاعات است.
رعدوبرق در کوهستان
هنگام نزدیک شدن طوفان، قرار گرفتن روی:
- قله
- خطالرأس
- مناطق کاملاً باز
خطر را افزایش میدهد.
باید از مناطق بسیار مرتفع و نقاط باز فاصله گرفت و پیش از رسیدن طوفان به محل امن رفت.
عبور از رودخانه کوهستانی
یکی از اشتباهات خطرناک این است که فرد قدرت جریان آب را دستکم بگیرد.
آب کمعمق نیز ممکن است جریان قدرتمندی داشته باشد و فرد را زمین بزند.
اگر مسیر جایگزین وجود دارد، ممکن است بهترین تصمیم اصلاً وارد آب نشدن باشد.
قبل از عبور باید عمق، سرعت جریان، وضعیت هوا و امکان افزایش ناگهانی سطح آب بررسی شود. منابع NPS نیز تأکید میکنند که هیچ عبور از رودخانهای ارزش به خطر انداختن جان را ندارد.
آموزش بقاء در کویر
کویر یکی از سختترین محیطها برای بقاء است.
بزرگترین مشکل در کویر معمولاً کمبود آب و گرمای شدید است.
در کنار گرمای روز، کاهش شدید دما در شب نیز میتواند مشکلساز شود.
مهمترین خطرات کویر
- کمآبی
- گرمازدگی
- آفتابسوختگی
- گمشدن
- طوفان شن
- سرمای شب
- فاصله زیاد از منابع امدادی
- خستگی
- آسیب پا
- کمبود سایه
مدیریت آب در کویر
در کویر نباید منتظر تشنگی شدید ماند تا نوشیدن آب را شروع کرد.
آب باید از قبل برنامهریزی و مدیریت شود.
لباس مناسب، سایه، کاهش فعالیت در ساعات گرم و برنامهریزی مسیر میتوانند مصرف آب را کاهش دهند.
در مناطق بسیار گرم، فعالیت سنگین بهتر است به ساعات خنکتر منتقل شود. منابع NPS برای محیطهای بیابانی نیز بر همراه داشتن آب کافی، کاهش فعالیت در گرمای شدید و توجه به علائم گرمازدگی تأکید دارند.
گرمازدگی و گرمازدگی شدید
علائم اولیه مشکلات ناشی از گرما میتواند شامل:
- سردرد
- تهوع
- ضعف
- سرگیجه
- خستگی
باشد.
در صورت مشاهده علائم شدید مانند گیجی، تغییر رفتار، اختلال هوشیاری یا تشنج، وضعیت میتواند یک اورژانس پزشکی باشد و باید فوراً درخواست کمک کرد و فرد را تا حد امکان از گرما خارج و خنک کرد.
طوفان شن
طوفان شن میتواند:
- دید را کاهش دهد.
- تنفس را دشوار کند.
- مسیریابی را مختل کند.
- تجهیزات را تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی بهتر است در صورت امکان به محل امن پناه برد و از حرکت بیهدف خودداری کرد.
جهتیابی در طبیعت
Navigation یا جهتیابی یکی از مهمترین مهارتهای بقاء است.
وسایل اصلی جهتیابی عبارتاند از:
- نقشه
- قطبنما
- GPS
- نشانههای طبیعی
- مسیرهای مشخص
اما نباید فقط به یک وسیله وابسته بود.
برای مثال، اگر تلفن همراه خاموش شود، داشتن قطبنما و نقشه میتواند بسیار ارزشمند باشد.
چرا نباید فقط به GPS اعتماد کرد؟
GPS ابزار بسیار مفیدی است اما:
- ممکن است باتری تمام شود.
- ممکن است دستگاه آسیب ببیند.
- ممکن است شرایط دریافت سیگنال مناسب نباشد.
- کاربر ممکن است مهارت استفاده صحیح از آن را نداشته باشد.
بنابراین آموزش جهتیابی سنتی همچنان اهمیت دارد.
علامتدهی برای درخواست کمک
اگر گم شدهاید یا در شرایط اضطراری قرار گرفتهاید، باید کاری کنید که نیروهای امدادی بتوانند شما را پیدا کنند.
روشهای علامتدهی:
- سوت
- چراغ
- آینه
- لباس با رنگ قابل مشاهده
- علامت روی زمین
- علامت صوتی
- آتش در شرایط و محیطی که از نظر ایمنی و قوانین محلی مجاز باشد
یک اصل مهم این است که علامت باید واضح، قابل تشخیص و تکرارشونده باشد.
در برخی راهنماهای بقاء، سه علامت پشت سر هم به عنوان علامت اضطراری شناخته میشود.
آتش در بقاء
آتش میتواند برای موارد مختلفی استفاده شود:
- گرم کردن بدن
- خشک کردن لباس
- پختوپز
- ایجاد نور
- علامتدهی
اما آتش در طبیعت خطر آتشسوزی دارد.
قبل از روشن کردن آتش باید قوانین منطقه، شرایط آبوهوا و خطر گسترش آتش بررسی شود.
در مناطق خشک، باد شدید یا شرایط پرخطر، ایجاد آتش میتواند بسیار خطرناک باشد.
کمکهای اولیه در شرایط بقاء
داشتن دانش کمکهای اولیه یکی از مهمترین مهارتهای بقاء است.
آسیبهایی مانند:
- بریدگی
- پیچخوردگی
- شکستگی
- سوختگی
- کمآبی
- گرمازدگی
- هیپوترمی
میتوانند در طبیعت بسیار جدی شوند، زیرا ممکن است کمک پزشکی ساعتها با فرد فاصله داشته باشد.
در آسیبهای جدی، هدف اصلی باید حفظ جان، جلوگیری از بدتر شدن وضعیت و درخواست کمک حرفهای باشد.
اشتباهات رایج در بقاء
برخی اشتباهات میتوانند شرایط را بسیار بدتر کنند.
حرکت بدون برنامه
فرد گمشده ممکن است با حرکت بیهدف از محل اصلی دورتر شود.
مصرف سریع آب
آب باید از ابتدا مدیریت شود.
نوشیدن آب تصفیهنشده
آب طبیعی الزاماً سالم نیست.
دستکم گرفتن آبوهوا
آبوهوا میتواند در مدت کوتاهی تغییر کند.
پوشیدن لباس نامناسب
لباس خیس و نامناسب میتواند باعث کاهش شدید دمای بدن شود.
نزدیک شدن به حیوانات
نباید حیوانات وحشی را تحریک یا به آنها نزدیک شد.
اعتماد کامل به تلفن همراه
تلفن ممکن است در منطقهای آنتن نداشته باشد یا باتری آن تمام شود.
تلاش برای عبور از رودخانه خطرناک
اگر جریان آب شدید است، پیدا کردن مسیر جایگزین معمولاً بهتر از ریسک عبور است.
بقاء در شرایط مختلف؛ مقایسه چهار محیط
| محیط | خطر اصلی | اولویت اصلی |
|---|---|---|
| دریا | غرقشدن و سرما | شناوری، جلیقه نجات و علامتدهی |
| جنگل | گمشدن و رطوبت | سرپناه، آب سالم و جهتیابی |
| کوهستان | سقوط و سرما | مسیریابی، لباس مناسب و کنترل شرایط هوا |
| کویر | کمآبی و گرما | آب، سایه و کاهش فعالیت |
قانون طلایی بقاء
یک جمله ساده میتواند بخش زیادی از اصول بقاء را خلاصه کند:
«در شرایط اضطراری، اول زنده ماندن؛ بعد پیدا کردن راه برگشت.»
یعنی اگر گم شدید، به جای اینکه با عجله حرکت کنید:
- وضعیت خود را بررسی کنید.
- خطرهای اطراف را شناسایی کنید.
- آب و تجهیزات خود را مدیریت کنید.
- سرپناه مناسبی پیدا کنید.
- موقعیت خود را مشخص کنید.
- درخواست کمک کنید.
- انرژی خود را حفظ کنید.
چگونه مهارت بقاء را یاد بگیریم؟
آموزش بقاء فقط با خواندن مقاله کامل نمیشود.
بهتر است مهارتها به صورت عملی تمرین شوند:
مرحله اول: کمکهای اولیه
اصول کمکهای اولیه و CPR را از یک دوره معتبر یاد بگیرید.
مرحله دوم: جهتیابی
کار با:
- نقشه
- قطبنما
- GPS
را تمرین کنید.
مرحله سوم: مدیریت آب
روشهای صحیح تصفیه و ضدعفونی آب را یاد بگیرید.
مرحله چهارم: ساخت سرپناه
ساخت سرپناه ساده در محیط کنترلشده تمرین شود.
مرحله پنجم: علامتدهی
کار با سوت، چراغ و تجهیزات اضطراری را تمرین کنید.
مرحله ششم: شناخت آبوهوا
یاد بگیرید چگونه تغییرات هوا را پیشبینی و خطرهای آن را ارزیابی کنید.
مرحله هفتم: تمرین سناریو
برای مثال تصور کنید:
«در کوهستان گم شدهام و تا صبح کسی به من دسترسی ندارد.»
سپس مرحلهبهمرحله بررسی کنید:
- آب دارم؟
- لباس گرم دارم؟
- محل امن دارم؟
- موقعیتم مشخص است؟
- چطور درخواست کمک کنم؟
- چقدر انرژی دارم؟
این تمرینها باعث میشوند مهارتهای بقاء در شرایط واقعی بهتر به ذهن منتقل شوند.
جمعبندی
بقاء در طبیعت مجموعهای از مهارتهای کاربردی برای مقابله با شرایط غیرمنتظره است. این مهارتها در محیطهای مختلف تفاوت دارند و روش بقاء در دریا با جنگل، کوهستان یا کویر یکسان نیست.
در دریا باید روی شناوری، جلوگیری از غرقشدن، حفظ گرمای بدن و علامتدهی تمرکز کرد.
در جنگل جهتیابی، ساخت سرپناه، آب سالم و مدیریت رطوبت اهمیت زیادی دارد.
در کوهستان باید به سرما، ارتفاع، سقوط، رعدوبرق و تغییرات سریع آبوهوا توجه کرد.
در کویر نیز آب، سایه، مدیریت فعالیت و مقابله با گرما اهمیت اساسی دارد.
با این حال، یک اصل در همه محیطها مشترک است:
آرام بمانید، خطر را ارزیابی کنید، انرژی و منابع خود را مدیریت کنید و هرچه سریعتر برای دریافت کمک اقدام کنید.
مهارت واقعی بقاء، انجام کارهای عجیب و خطرناک نیست؛ بلکه توانایی تصمیمگیری درست در شرایط سخت است.
